Srbi i Bugari su „stari poznanici?. Vekovima dele isti životni prostor, dok su njihove isprepletane istorijske sudbine neprestano uticale jedna na drugu. Češće supranici, ponekad i saveznici, Srbi i Bugari su, štiteći svako svoje interese i prateći svoje nacionalne himere, ispisivali velike i neretko tragične stranice balkanske istorije. Poslednjih dvesta godina (sve do Drugog svetskog rata) srpsko-bugarski odnosi predstavljali su jedan od glavnih vektora političke istorije Balkana. Dr Ivan Ristić, istoričar, koristeći se sve relevantne izvore, piše u svom delu o uvek delikatnim odnosima Srba i Bugara koji slikovito govore i o celukupnom karakteru geopolitičkih odnosa na čitavom Balkanu. Magazin Tabloid u nekoliko nastavaka donosi najinteresantnije delove iz ove knjige….

Priredio: Luka Mitrović

Jugoslavija i Bugarska su se na početku nemačke agresije na Balkanu u DRugom svetskom ratu našle na suprotstavljenim stranama, što je prouzrokovalo prekidanje njihovih odnosa. Prvo je to uradila Bugarska, prekinuvši  diplomatske odnose sa Jugoslavijom 15. aprila 1941. godine. Iako istočni sused u tim trenucima nije objavio rat, nemačke trupe izvr-

šile su jedan od napada sa bugarske teritorije na Jugoslaviju, što se

odlukama međunarodnog i krivičnog prava smatralo vođenjem agre-

sorskog rata. Dobijanje južnih i jugoistočnih delova Jugoslavije u

rasparčavanju ove zemlje koje je uređeno na Bečkoj konferenciji govo-

rilo je u prilog tome da je Bugarska uz pomoć svojih saveznika nasil-

nim putem stekla teritorijalna proširenja i da se faktički od 6.

aprila nalazila u ratnom stanju sa Jugoslavijom. To je sa zakašnjenjem

potvrdila Jugoslovenska vlada. Ona je osudila bugarsku okupaciju de-

lova Jugoslavije, objavivši 4. maja 1941. da je sa Bugarskom u ratu od

6. aprila 1941. godine.

Od tada pa do poznog leta 1944. u rasparčanoj i okupiranoj Jugo-

slaviji i okupatorskoj i profašistički opredeljenoj Bugarskoj, ali

i u emigraciji, delovali su razni činioci spoljnog i unutrašnjeg

karaktera i republički i monarhistički opredeljenih grupa, pokre-

ta i pojedinaca sa svih strana političkog spektra. Kako je rat odmi-

cao, odnosno kako se bližio kraju, u ovom delu Evrope, pod direktnim

uticajem Sovjetskog Saveza, ali i uz dogovore saveznika, jačali su ko-

munistički pokreti otpora. Komunistička partija Jugoslavije (KPJ)

još tokom letnjih meseci 1941. stvorila je svoje partizanske jedini-

ce – narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije (NOVJ), a vremenom je

ojačala i svoje političke pozicije koje su naročito od Drugog zase-

danja Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AV-

NOJ) krenule da se oblikuju u državotvornom duhu. Bugarska radnička

partija (BRP)  dosta sporije i pasivnije se razvijala u ratnim godi-

nama, naročito zbog toga što je platforma na kojoj je delovala i dalje

bila neoštećena, čak je u periodu 1941-1944. postala i represivnija

usled ojačavanja bugarskog policijskog aparata i direktnog mešanja

Nemačke u unutrašnje stvari Bugarske.

Međutim, bugarski komunisti  nisu delovali samo iz zemlje, nego i iz Moskve, gde se nalazio Zagranični biro BRP, ali i prekaljeni komunista Georgi Dimitrov, generalni sekretar Kominterne do njenog raspuštanja. Upravo je po njegovom nalogu 17. jula 1942. preko radio-stanice „Hristo Botev“ pročitan program Otečestvenog fronta koji je bio na liniji odluka Sedmog kongresa Kominterne. Iako su komunisti u drugoj polovini godine vodili razgovore sa gotovo svim predstavnicima opozicionih partija, u Otečestveni front su se vremenom uključili Bugarski zemljoradnički narodni savez (BZNS), politički krug (kasnije narodni savez) „Zveno“ i malobrojna Socijaldemokratska stranka. Kroz legalnu

formu, ali i ilegalne akcije koje su vršili pripadnici Narodnooslobodilačke ustaničke armije (NOVA), koju je BRP osnovao marta 1943, delovanje Otečestvenog fronta, odnosno komunista, krenulo je da poprima značajniji oblik proleća 1944. godine.

U prelomnim godinama Drugog svetskog rata odlukama Teheranske konferencije (28. novembar-1. decembar 1943) saveznici su formalno priznali NOVJ i počeli partizanskom pokretu da pružaju svestranu podršku, pa su proleća 1944. ove gerilske jedinice postale najjača antifašistička snaga u Jugoslaviji. Važan događaj desio se 16. juna 1944. kada su lider KPJ i NOVJ, Josip Broz, i predsednik jugoslovenske vlade, Ivan Šubašić, postigli dogovor na Visu, tzv. Viški sporazum, koji je utro put u komunističkom preuzimanju vlasti u zemlji. Otprilike u isto vreme krenuo je prodor glavnine partizanskih snaga u Srbiju koje su se nalazile u centralnim i zapadnim delovima Jugoslavije. Akcije koje je izvodila NOVJ bile su u direktnoj vezi sa ofanzivom Crvene armije koja je 12. septembra izbila na Dunav kod Turnu Severina uspostavljajući direktnu vezu sa jedinicama NOVJ. Istog dana, kralj Petar II Karađorđević izdao je svoju čuvenu proklamaciju da se svo stanovništvo koje želi da učestvuje u oslobađanju zemlje stavi pod komandu Josipa Broza. U Bugarskoj snage Otečestvenog fronta, odnosno BRP, nisu imale snagu da samostalno preuzmu vlast, pa su to učinile uz pomoć Crvene armije, koja je pokrenula kratkotrajnu akciju pod nazivom „Operacija Bugarska“ 8. septembra 1944. godine. Brzim prodorom sovjetskih jedinica u nebranjenu zemlju i hitrim i operativnim delovanjem lidera Otečestvenog fronta ova organizacija preuzela je vlast u zemlji 9. septembra 1944. godine. SSSR je pored vojne, pribegao i političkoj taktici. Pošto nije bila zvanično u ratu sa Bugarskom, Moskva je 5. septembra 1944. objavila rat Sofiji kako bi se našla u istoj poziciji kao i drugi saveznici ? Velika Britanija i SAD, koji su se nalazili u ratu sa Bugarskom od 13. decembra 1941. godine. Objava rata dogodila se nekoliko časova ranije od bugarskog proglašenja prekida diplomatskih odnosa sa Nemačkom 6. septembra 1944. godine (Bugarska objavila rat Nemačkoj 8. septembra). Blizina Sovjetskog Saveza i vojna premoć u Bugarskoj, ali i odugovlačenje Zapadnih saveznika da

otpočnu pregovore o primirju sa bugarskom delegacijom, odveli su čitav ovaj događaj iz već zakazanog Kaira u Moskvu. Time je dodatno osigurana komunistička premoć u ovoj državi.

Ostalo je da se odigra još nekoliko poteza kako bi SSSR ostvario totalnu vojnu i političku supremaciju u Jugoslaviji i Bugarskoj i matirao svoje protivnike i saveznike. Zbog tog cilja trebalo je uskladiti delovanja prosovjetskih i komunističkih tela na evropskom jugoistoku koja su već došla ili su upravo dolazila na vlast. U slučaju Jugoslavije i Bugarske posao je iz ugla Kremlja trebalo relativno lako završiti.

Međutim, iako su jugoslovenski i bugarski komunisti stvorili solidne veze tokom okupacije, period 1941-1944. iznedrio je brojne nesuglasice koje su minimalno opteretile kasnije uspostavljanje odnosa, a koje se mogu kanalisati u dva veća problema: pitanje Makedonije i nadređeni stav KPJ u odnosu na BRP.

Makedonsko pitanje koje ovde pominjemo prvi put je u komunističkom ambijentu krenulo jasnije da se prikazuje kroz projekat Balkanske komunističke federacije. U pogledu Makedonije istaknuta je parola „o nezavisnoj i ujedinjenoj Makedniji“. Godine 1934. otišlo se korak dalje kada je Balkanski zemaljski sekretarijat dao izjavu o postojanju makedonskog jezika i makedonske nacije. Dolaskom Josipa Broza na čelo KPJ 1937. inicirano je osnivanje nacionalnih ogranaka KPJ u Sloveniji i Hrvatskoj, ali ne i u Makedoniji. Ovo se poklapalo sa novim pravcem Kominterne koja je zbog fašističke opasnosti obustavila akcije za razbijanje Jugoslavije. Do početka nemačke agresije na Balkanu, KPJ je u glavnim crtama uobličila stavove o zasebnoj makedonskoj narodnosti. Do početka Drugog svetskog rata

Na novom putu. Uspostavljanje odnosa između Jugoslavije i Bugarske na kraju Drugog svetskog rata

Dana 9. septembra u 6 časova ujutru pročitana je od novog predsednika

vlade, Kimona Georgijeva, proklamacija Otečestvenog fronta i druga saopštenja. Nova vlada je istog dana od Moskve zatražila primirje. Imenovana je i delegacija koja je 10. septembra 1941. stupila u kontsa komandantom Trećeg ukrajinskog fronta, maršalom Fjodorom Tolbuhinom. U mestu Crna Voda u Rumuniji, nakon hladnog prijema, zaključeno je da su se stekli uslovi za pregovore o primirju.

Međutim, razgovori tri velike sile nisu se odvijali u najboljem svetlu po pitanju okolnosti prema kojima bi Bugarska potpisala primirje. Sporna pitanja ticala su se: 1) mesta potpisivanja – Ankara ili Moskva, 2) statusa bugarske vojske – da li može da ratuje na strani saveznika, 3) čiji predstavnici treba da potpišu primirje, 4) stav o nezavisnoj i samostalnoj Makedoniji preovladao je i kod bugarskih komunista. Bugarskom okupacijom Makedonije stavovi KPJ i BRP su se donekle promenili, pa se „makedonsko pitanje“ ponovo našlo u epicentru odnosa.

Pitanje je donekle zatvoreno kada je na Drugom zasedanju AVNOJ-a i kasnijim odlukama na Visu 24. juna 1944. uređen federativni status Makedonije u okviru Jugoslavije.

Nadređenost KPJ u odnosu na BRP proistekla je iz iskustava gerilske borbe jedne i druge partije u periodu 1941-1944. KPJ je smatrala da je svoje vojne jedinice bolje ustrojila i omasovila, da je njen stav po pitanju otpora fašističkom okupatoru ispravniji, da je ustupanje „slobodne teritorije“ jugoistočne Srbije i davanje logistike bilo ključno za organizovanje većih jedinica NOVA, da je jugoslvenski partizanski pokret izrastao u snagu koja je mogla samostalno da oslobodi zemlju i da uspostavi vlast, što nije slučaj sa bugarskim partizanskim pokretom povlačenja bugarskih trupa iz Makedonije i Trakije, liderstva u Savezničkoj kontrolnoj komisiji.

U razgovorima predstavnika velikih sila kao najvažnije istaknuto je pitanje pod brojem četiri ? evakuacije bugarske vojske sa jugoslovenskih i grčkih teritorija. Iako se Moskva složila da se evakuacija bugarskog vojnog aparata što pre završi, ipak se tražilo odlaganje vezano za Trakiju. Sovjetski Savez se zalagao da bugarska vojska ostane u Trakiji kao glavna snaga shodno dogovoru „sa predstavnicima tog kraja“ i da bude potčinjena maršalu Tolbuhinu. Njeno

prisustvo, po rečima sovjetskih predstavnika, bilo je potrebno zbog granice sa zapadnom Makedonijom kroz koju je prolazila nemačka vojska.

Bilo je očigledno da se radilo o potencijalnoj zaštiti sovjet-

skih interesa na Mediteranu, na kojem je Velika Britanija uspostavila preimućstvo. SSSR je ovim potezom takođe ispitivao dokle su Zapadni saveznici spremni da idu po pitanju zaštite njihovih interesa u ovom delu Evrope.

Odgovor na ovo pitanje ubrzo je usledio. Nakon pritisaka britanskog predsednika vlade, Vinstona Čerčila, i ministra inostranih poslova, Entonija Idna, u Parlamentu, pregovori između velikih sila su za trenutak zastali i ubrzo poprimili dinamičniji oblik.

U ovakvoj zategnutoj atmosferi u kojoj je Velika Britanija čuvala „svoj posed“ Egejsko more, a Sovjetski Savez pokušavao preko Bugarske da se dokopa severnih obala Mediterana, dana 9. oktobra u Moskvi je vođen čuveni razgovor sovjetskog lidera, Josifa Staljina, i britanskog premijera, Vinstona Čerčila, o podeli interesnih sfera  Savezničke kontrolne komisije (SKK) dogovorili su sovjetski i britanski ministri inostranih poslova, Vjačeslav Molotov i Entoni Idn, 13. oktobra 1944, a ustanovljena je odlukama primirja sa Bugarskom. Tada je i odlučeno da ovo telo bude pod savezničkom (sovjetskom) Vrhovnom komandom. To je bio i glavni činilac da SKK dobije čist prosovjetski karakter. NJen predsednik, maršal Fjodor Tolbuhin, zbog stalnog boravka na frontu nije mogao sa punom pažnjom da se posveti ovoj funkciji, pa je delovanjem SKK-a rukovodio njegov zamenik, general-pukovnik Sergej Birjuzov. Glavni zadatak SKK-a bilo je praćenje ispunjavanja uslova primirja na novom putu uspostavljanje odnosa između Jugoslavije i Bugarske na kraju Drugog svetskog rata.

Istovremeno, u razgovorima dvojice šefova diplomatija, Vjačeslava Molotova i Entonija Idna, koji su vođeni u Moskvi u prisustvu američkog ambasadora, Averela Harimana, do pojedinosti je prodiskutovana situacija stvorena u

Bugarskoj.

Pregovori između predstavnika Velike Britanije i SSSR-a su zapeli oko određenih sitnica, ali su u načelu protekli bez poteškoća, pa je 11. oktobra postignuta saglasnost o tekstu saopštenja o preliminarnim uslovima savezničkih vlada koje će tri sile predati Bugarskoj kao odgovor na njenu ponudu za primirje. U saopštenju je stajalo da su vlade triju sila odlučile da je osnova koja je neophodna za otpočinjanje pregovora o primirju obaveza bugarske vlade da preduzme evakuaciju svih bugarskih trupa i svih bugarskih službenika sa jugoslovenske i grčke teritorije. Evakuacija je morala da se izvede u roku od 15 dana. Radi potvrde i kontrole izvršenja, tri savezničke vlade su trebale da pošalju predstavnike koji će delovati u svojstvu zajedničke komisije pod predsedništvom sovjetskog predstavnika.

„Protokol uz Sporazum o primirju sa Bugarskom“ razrešio je određene nedoumice koje su tri velike sile imale po pitanju ugovora koji je trebalo da se sklopi. U vezi sa Jugoslavijom i Grčkom Protokol je nalagao bugarskoj vladi da smesta stavi na raspolaganje izvesne namirnice kao pomoć narodu na grčkoj i jugoslovenskoj teritoriji. Količina svakog proizvoda koji će biti isporučen trebalo je da se odredi sporazumom između tri velike sile i smatrao se

kao deo reparacija.

Istog dana kada je postignuta saglasnost velikih sila, 11. oktobra, bugarska vlada izdala je saopštenje o povlačenju bugarske vojske i administrativnog osoblja sa grčke i jugoslovenske teritorije.

Šta je radila Bugarska u Srbiji? Šta je ona tražila u Grčkoj? 16. oktobra, u Moskvu je pristigla bugarska delegacija. Sovjetska vlada preuzela je odgovornost da obavesti jugoslovensku i grčku stranu o uslovima primirja i činu njihove predaje. Međutim, dogovoreno je da se ostane samo pri tome i da se pozivi za potpisivanje dokumenata o predaji Bugarske ne uruče.

Ipak, Ugovor o primirju potpisan je 28. oktobra 1944. godine. Bugarska je ovim ugovorom bila u obavezi da razoruža nemačke snage koje su se nalazile u Bugarskoj i da ih preda kao ratne zarobljenike; da internira građane Nemačke i njenih satelita. Vlada Bugarske se obavezala da izdržava i drži sve kopnene, pomorske i vazdušne snage koje su mogle biti određene za službu pod zajedničkim rukovodstvom savezničke (sovjetske) Vrhovne komande. Bugarska vlada morala je da dozvoli savezničkim vojnim jedinicama slobodu prolaza svojom teritorijom i pri tom kretanju bugarska vlada morala je da

ukaže pomoć svojim transportnim sredstvima. Ove snage nisu smele

da se upotrebljavaju na teritoriji savezničkih zemalja bez prethod-

nog odobrenja tih zemalja.

ugarske oružane snage i službenici, saglasno sa preduslovima

koje je prihvatila bugarska vlada 11. oktobra 1944, morali su da se

evakuišu sa prostora Grčke i Jugoslavije u određenom roku prema

predviđenim uslovima. Bugarska je takođe morala sve zakonske i ad-

ministrativne akte koji su se odnosili na aneksiju ili uključivanje u Bugarsku jugoslovenskih i grčkih teritorija da poništi. Na kraju, bugarska vlada se obavezala da oslobodi sve savezničke ratne zarobljenike i internirce i da ukine svo zakonodavstvo koje je na bilo koji način diskriminisalo određene socijalne, verske ili političke grupe. Bugarska je morala da sarađuje u zadržavanju lica okrivljenih za ratne zločine i da im sudi. Ova država se takođe obavezala da raspusti sve prohitlerovske i fašističke vojne, militarizovane i druge organizacije. Vlada Bugarske takođe je morala da vrati svu imovinu i da plati reparacije, uključujući Jugoslaviju i Grčku.

Dok su trajali pregovori između velikih sila i Bugarske oko sklapanja primirja, Sovjetski Savez preuzeo je inicijativu za sklapanje jugoslovensko-bugarskog saveza. Ova inicijativa imala je u prvom redu vojnu funkciju u cilju slamanja osovine na jugoistoku Evrope, a zatim političku funkciju u cilju stvaranja Balkanske (Južnoslovenske) federacije, kojom bi SSSR izvršio još veći pritisak na Angloamerikance i u potpunosti istisnuo njihov uticaj iz ovog dela Evrope. Bugarska vojska, odnosno Bugarska narodna armija zvanično je 16. septembra 1944. stavljena pod komandu Trećeg ukrajinskog fronta, odnosno maršala Tolbuhina.

Zbog tog cilja u Sofiju je stigao general-pukovnik Birjuzov da bi uskladio nastupanja i zajednička dejstva Crvene armije i bugarskih jedinica i preuzeo

rukovođenje Savezničkom kontrolnom komisijom za Bugarsku.

Bugarske snage su ubrzo prebačene na zapadnu granicu sa Jugoslavijom, tako da su bile spremne za ofanzivu još pre kraja septembra 1944. godine.

Njihovo angažovanje bilo je direktno vezano za Beogradsku operaciju.

Bugarske snage napadale su nemačke jedinice u moravsko-vardarskoj

dolini i tako rasterećivale levo krilo Trećeg ukrajinskog fronta

koje se kretalo ka Beogradu. Istovremeno, vlada Otečestvenog fronta stupila je u direktnu vezu sa jugoslovenskim komunističkim rukovodstvom. Nova bugarska vlada uputila je i dva delegata sa ponudom da se uspostavi stalna veza sa Josipom Brozom. Oni su pristigli u Pirot već 9. septembra. Sle-

dećeg dana u Pirot su stigli i ministri Dobri Terpešev i Petko Stojanov gde su stupili u vezu sa komandom 13. korpusa NOVJ.

Ubrzo je i pored određenih razmimoilaženja usledio sastanak u Pehčevu 23. septembra 1944, na kome su prisustvovali vojni predstavnici i

ovlašćeni delegati obe partije.

Tada je potpisan protokol o postignutoj saglasnosti u sledećem: da se od Josipa Broza traži da primi bugarsku delegaciju; da se nađe rešenje o izvlačenju određenih bugarskih jedinica i njihovo upućivanje u Bugarsku; da se za zajednička dejstva prethodno traži saglasnost Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije (NKOJ) itd.

Došlo se do usaglašavanja stavova o obrazovanju posebne vojne jedinice od vojnika iz bugarskog dela Makedonije koja bi pod komandom bugarske vrhovne komande delovala protiv Nemaca u Makedoniji. Dalje usaglašavanje o vojnoj angažovanosti bugarskih jedinica u Jugoslaviji, pauzirano je od strane Moskve.

Na sastanku u sovjetskoj prestonici, u koju je Josip Broz stigao 21. septembra 1944. sa Visa preko Krajove, Staljin je nametnuo svoj stav o izvođenju zajedničkih operacija od strane Crvene armije, BNA i jedinica NOVJ na prostoru Jugoslavije. Na sastancima između 25. i 27. septembra dogovoreno je sledeće: 1) Bugarske snage u Makedoniji boriće se zajedno sa jugoslovenskim snagama protiv Nemaca. Biće izuzete od jugoslovenske komande i potčinjene bugarskoj, odnosno sovjetskoj komandi; 2) Razoružavanje bugarskih jedinica na teritoriji Jugoslavije od strane partizana je zaustavljeno; 3) Civilna administracija u Bosiljgradskom i Caribrodskom srezu trebala je da se obavlja od strane Jugoslavije dok se granice definitivno ne odrede.

Georgi Dimitrov je odmah telegramom od 27. septembra javio liderima BRP(k) da će se konačno usaglašavanje između Jugoslavije i Bugarske obaviti u Krajovi, u koju su već određeni da idu kao bugarski predstavnici komunistički

prvak i ministar bez portfelja, Dobri Terpešev, i bivši ministar finansija i prvak „Zvena“, Petar Todorov.

„Pristankom“ Josipa Broza da Crvena armija uđe u Jugoslaviju, KPJ je faktički osigurala vlast u zemlji. Josip Broz se iz Moskve vratio u Krajovu 28. septembra 1944. odakle je sa svojim saradnicima i članovima Štaba Trećeg ukrajinskog fronta radio na planiranju Beogradske operacije. General-pukovnik

Sergej Birjuzov, načelnik Štaba Trećeg ukrajinskog fronta, zapisao je da je saradnja sa jugoslovenskim predstavnicima tekla glatko, ali da je „teže bilo usaglasiti pitanje učešća bugarske vojske“. Na kraju je zaključio: „Jugoslovenski rukovodioci su smatrali da je potrebno određeno vreme da bi se narodu objasnili ciljevi sa kojima nova bugarska armija stupa na teritoriju njihove zemlje“.

Sporazumom u Krajovi 5. oktobra 1944. vojna saradnja dobila je zvaničnu formu. Postignuta je saglasnost za sadejstvo protiv zajedničkog neprijatelja – „nemačkog zavojevača“. Takođe je objavljeno da će se sva pitanja rešavati u „duhu bratskih i opštih interesa naroda Jugoslavije i Bugarske“. Kominike je završen uverenjima vlade Otečestvenog fronta o bugarskoj spremnosti da se doprinese prevazilaženju loših iskustava iz perioda bugarskog učešća u okupaciji Jugoslavije.

Na ovaj način praktično su uspostavljeni novi odnosi između Jugoslavije i Bugarske. BNA je u Jugoslaviji u prvom delu „Otadžbinskog rata“ (operacije u

sklopu Beogradske operacije) angažovala 1, 2. i 4. armiju, dok je u dru-

goj fazi „Otadžbinskog rata“ (operacije u sklopu Budimpeštanske o-

peracije) poslala novoformiranu 1. armiju (sa šest divizija). U završnoj fazi Drugog svetskog rata BNA je, prema podacima koji su spremljeni za Parisku mirovnu konferenciju, imala preko 30.000 oficira, podoficira i vojnika izbačenih iz stroja. Iako u istorijskim izvorima i u literaturi jugoslovenske i bugarske provenijencije postoje totalno različita tumačenja o učešću i o moralnoj i fizičkoj spremi bugarskih jedinica, činjenica je da su one dale doprinos u oslobađanju delova Jugoslavije. Jedinice BNA naročito su se istakle

u Niškoj ofanzivi, Kosovskoj ofanzivi,

Stracinsko-kumanovskoj ofanzivi, Bregalničko-strumičkoj ofanzivi i u operacijama na Sremskom frontu.

Ideju o stvaranju Balkanske (Južnoslovenske) federacije treba tumačiti u okviru sovjetske svetske politike i želje da se Bugarska u potpunosti rehabilituje, te Brozovih skrivenih ambicija da se nađe na čelu jedne velike slovenske države. Prvi značajniji koraci ka stvaranju jugoslovensko-bugarske federacije napravljeni su prilikom Brozovog boravka u Moskvi krajem septembra 1944. godine. U razgovoru sa Dimitrovim i uz prisustvo Staljina data je osnova za pravljenje saveza između dve zemlje sa mogućnošću prerastanja u federaciju Južnih Slovena. Pitanje je zvanično pokrenuto od strane Broza 5. oktobra na već pomenutom sastanku u Krajovi.

(Nastavak u sledećem broju)