Povod za pisanje knjige polemika „Besmislena YU-ratovanja 1991-1995″, autor Ilija Radaković, general-pukovnik, diplomata i narodni heroj iz Drugog svetskog rata, nosilac Partizanske spomenice 1941. odlikovan sa 17 jugoslovenskih i niza stranih ordena i medalja, našao je u publicističkom pokušaju poslednjeg načelnika Generalštaba JNA, Veljka Kadijevića, u kome je on, pod naslovom  „Moje viđenje raspada“, nastojao da objasni uzroke rata i raspada Jugoslavije. Radaković u ovoj svojoj knjizi-odgovoru donosi manje poznate ili potpuno nepoznate činjenice o uzrocima i posledicama ratnih razaranja 1991-1995. Mada ni Kadijević ni Radaković više nisu živi, tek danas, u državno-političkim relacijama naroda nekadašnje SFRJ, ova knjiga rasprava o njenom kraju dobija na važnosti. Iz tog razloga, Magazin Tabloid u nekoliko nastavaka donosi njene najvažnije delove…

Ilija T. Radaković

Šta je prethodilo ratu? Koliko sam bio u mogućnosti, pratio sam odnose Srbije i Hrvatske i srpsko-hrvatski rat i na tom primeru sam pokušao sagledati metode specijalnog rata, koji je bio prethodnica oružanim sukobima. U stručnoj, posebno vojnoj literaturi, specijalni rat se definiše „kao primjena niza planiranih i usklađenih političkih, ekonomskih, psihološko-propagandnih i vojnih mera i postupaka prema nekoj zemlji, radi njene destabilizacije, uz mogućnost rušenja postojećeg društvenog sistema i dovođenja države u odnos zavisnosti ili potčinjenosti. Specijalni rat obično pre

Iako su odnosi Beograda i Zagreba bili zategnuti i u vreme vlasti SKJ, kada je državnu upravu preuzela HDZ, razmirice i sukobi narastali su iz dana u dan. Ipak, u početku nisam verovao da će se oni pretvoriti u rat. Nadao sam se da stari problemi u odnosima (a takvih problema ima i između drugih država) neće dovesti do najgoreg. Ali, relativno brzo, promenio sam mišljenje ustoličenjem Miloševića i kasnije Tuđmana.

Dolaskom na vlast ovog prvog, osetilo se da se radi na ostvarenju ideje o „velikoj Srbiji“, a kasnije, kod ovog drugog o ideji o „velikoj Hrvatskoj“. Najpre su angažovani pojedini akademici i veći broj intelektualaca koji su te teorije razrađivali. Onda se metodama „antibirokratske revolucije“ i mitinzima („dogodio se narod“) angažuju narodne mase. Proces se nastavlja uklanjanjem političkih neistomišljenika. Da li su u nekom posebnom štabu, ili pri štabu, radili stručnjaci (među njima i vojnici, penzionisani ili aktivni) za specijalno ratovanje i subverzije i planirali ono što će se kasnije dešavati na Kosovu, u Sloveniji i Hrvatskoj? Postepeno sam se sve više uveravao da su takvi bili angažovani i to vrlo profesionalno.

Poznate teze o ugroženosti Srba u Hrvatskoj korišćene su sa ciljem da se obnove međunacionalne zategnutosti, optuže komunistički lideri iz Hrvatske što se ne suprotstavljaju slovenačkom separatizmu i što su i oni, u Hrvatskoj, separatisti. Posle čuvene Osme sednice CKSKS  napadaju se i tadašnji rukovodeći Srbi iz Hrvatske (Milutin Baltić i Dušan Dragosavac), ali i Hrvati, posebno Josip Vrhovec, Jure Bilić, Ante Marković, Budimir Lončar i drugi. Učestali su i natpisi po novinama o ustaškim zločinima u Drugom svetskom ratu; optužuju se Račan i drugi i, na kraju, Tito koji je „izmislio“ avnojevsku Jugoslaviju. Silaskom SK Hrvatske sa političke scene izgledalo je da je okončana ta prva faza specijalnog rata protiv SKH i hrvatske republike.

Dolaskom Tuđmana na vlast stvar se nastavlja i intenzivira. U beogradskoj štampi se piše o dogovorima Račanove SDP i Tuđmanove HDZ, ističe se zahtev za autonomijom Srba u Hrvatskoj, a SDP Hrvatske se (pored Slovenije) optužuje za razbijanje SKJ i Jugoslavije. Maja 1990. dolazi do prvog većeg incindenta u Benkovcu (slučaj Miroslava Mlinara, aktiviste SDS), koji se masovno koristi u medijima, sa ciljem da se produbljavaju nacionalne mržnje i izaziva nasilje, pod parolom „vraćaju se ustaše“. Poznat je ponovni napad na Ivicu Račana kad je posetio neke ličke organizacije SDP-a u kojima je partijsko članstvo bilo u većini srpske nacionalnosti. Poznate su i šetnje srpskih akademika, nekih publicista i penzionisanih oficira, koji sve glasnije postavljaju pitanje unutrašnjih granica u Jugoslaviji. U ovoj fazi bio sam u Lici i razgovarao sa Nikolom Petrovićem, Manom Kovačevićem, Nadom Ilić, Milanom Buljom, Nikicom Ivezićem, Pajom Zdunićem, rukovodiocima u gračačkoj opštini. Razgovarao sam sa Nikolom Lapovim, Simom Rajićem i kasnije, sa Vojom Lukićem (SDS), sa učiteljima i drugima na Otriću i Zrmanji, sa borcima NOR-a i mlađim ljudima. Bio sam u Srbu, Kaldrmi, Jošanu, Udbini, Ploči i Lovincu. Primetio sam uticaje iz Beograda i Zagreba, s tim što su bili aktivniji ovi iz Beograda. Na licu mesta čuo sam „nećemo šahovnicu“ (kao da je do tada nije bilo) i druge parole, koje su više dolazile sa strane nego od ljudi u Gračacu, Korenici i D. Lapcu. Osetio sam i uticaje nekih ratnih drugova koji su se počeli presvlačiti i igrati nacionalističku ulogu.

Išao sam u Ploču da vidim „ustaše“ i nisam ih našao, u Lovincu takođe, išao sam u Gubavčevo polje da vidim „transportere“, ali ih 1990. nisam našao. U Gubavčevom polju sreo sam mladi par Francuza, razapeli šator kraj „Spačeka“. Prošao sam preko Prijeboja a nisam vidio „hrvatske padobrance“. Čuo sam za političku aktivnost nekih Srba sa strane, Srba iz inostranstva, posebno za nekog Brkljača iz Australije, koji je razrušio spomen-ploču NOB-a na malovanskoj željezničkoj stanici (posvećenu četvorici poginulih Srba 29. jula 1941, iz 9. gerilskog odreda).

17. avgust 1990. je datum kada je počela „balvan revolucija“. Tih dana Borisav Jović određuje strategiju „treba sprečiti građanski rat“. Je li to nova faza specijalnog rata, koji se poklapa sa pripremom za srpski referendum? Tih dana čitam u beogradskim novinama: „Sprema se napad na Knin“, „Vojna hunta u Hrvatskoj“, „Specijalci protiv Srba“. Od avgusta 1990. do maja 1991. ima oružanih sukoba… i dosta žrtava na obe strane. Da li je to znak početka nove faze specijalnog rata – izazivanje sukoba sa terorističkim akcijama uz prve ekonomske mere za slabljenje Slovenije i Hrvatske?

Bilo je mnogo slučajeva podmetanja eksploziva u stambenim prostorima, na prugama, ugostiteljskim objektima cestama, kioscima i spomenicima NOR-a. Najviše ovakvih slučajeva je bilo u kninskoj, a potom u gospićkoj, obrovačkoj i gračačkoj općini, pa i u Trogiru. Znači, terorizam je počeo 1990. kao logičan nastavak propagandno-psihološkog rata.

JNA se u Hrvatskoj spremala na izlazak iz garnizona, druga strana će pokušati da to spreči. U toj fazi je prikazan i film o kompromitovanom generalu Martinu Špegelju, koji (ne ulazeći u to kako je napravljen, šta je istina a šta je montaža) ostavlja urtisak (i ne samo utisak) da se Hrvatska sprema za napad na JNA, pa je nužna njena „odbrana“. Objavljena je i tajna informacija SSNO-a koja daje ideološko-političko obrazloženje za armijsku intervenciju. Franjo Tuđman upozorava Antu Markovića o dokumentu kojim se najavljuje hapšenje u Virovitici, hapšenja Josipa Manolića, Josipa Boljkovca, Stipe Mesića i drugih. U spisku za hapšenje, interesantno, nema Franje Tuđmana, Stipe Džodana (koji je zbog nacional-šovinizma bio u zatvoru šest godina i 1971. postao „hrvatski mučenik“), Vice Vukojevića, Vladimira Šeksa i drugih najekstremnijih hrvatskih nacionalista.

Februara i marta 1991. većina beogradskih novina prepuna je optužbi protiv hrvatske vlasti (posebno protiv Špegelja) za ustaštvo, za pripremanje oružane pobune, za pokušaj likvidacije Srba itd. Da li se i kroz to stvara klima koja bi trebalo da posluži kao povod za vojnu intervenciju?

Martićeva reorganizovana milicija uzima glavnu reč i izaziva seriju sukoba kako bi pokrenuli JNA, odnosno dobili pokriće za intervenciju, što u ovoj fazi nije dalo željene rezultate u tom delu Krajine.Težište terorizma se prebacuje u Baranju i istočnu Slavoniju, sa ciljem da se srpski deo stanovništva tog regiona uvuče u zlo – u oružani sukob. Taj region se graniči sa Srbijom, strateški je pogodniji, lakše mogu dolaziti razni emisari i pripadnici već formiranih paravojnih snaga. Upadi su česti, brzo se postavljaju barikade, sve se više puca i brzo se izvlači. Kada je ovo područje aktivirano, onda i područje Knina dobiva novi značaj i odatle se kreće i van granica SAO Krajine. Odluka da se uzmu Plitvice sračunata je i to se čini zbog ubeđenja da će Hrvatska ozbiljnije reagovati. I kada su Martićevci proterani, dolazi JNA i komanda 5. oblasti sa generalom Životom Avramovićem se premešta u rejon poligona Slunj „da spreči međunacionalne sukobe“.

Ali, produbljivanje sukoba se više nije moglo izbeći. Ko je izazvao sve ove sukobe? Detaljna analiza bi verovatno potvrdila da su najveći dio sukoba izazvali i izrežirali srpski ekstremisti i da se većina incidenata dogodila u graničnim rejonima zamišljene granice buduće države. A hrvatski ekstremisti su ih pratili i izazivali incidente.

Politički pritisci i razni udari, kao komponenta specijalnog rata, realizuju se preko dela Predsedništva SFRJ, koji sa djelom armijskog vrha manipuliše i sa Predsedništvom SFRJ i sa JNA. Dakle, sve je ovo trajalo mesecima; specijalni rat bio je uporan i razvio se s obe strane. Rat je započeo za vreme komunista i nastavljen za vreme vlasti HDZ-a, s ciljem da se ta nova vlast „lijepe naše“sruši „pomoću specijalnog rata i subverzija“, a ako to ne da željene rezultate, da se to pokuša ostvariti pravim ratom, do koga je, na žalost, došlo.

JNA je nastojala da utiče na rezultate izbora u Sloveniji i Hrvatskoj. Avgusta 1990. ona je direktno angažovana u sprečavanju leta helikoptera MUP-a Hrvatske ka Kninu zbog pobune opštinske milicije. Pobuna u Kninu, objektivno pod zaštitom JNA, proširila se na celu severnu Dalmaciju. Događaji u Pakracu i Plitvicama su pokazali da je JNA, čak i kada se radilo o namerama da spreči međunacionalne sukobe, značila podršku pobunjenicima. JNA nije štitila narod od „krajinske milicije“, niti sprečila četničke dobrovoljce koji su dolazili sa strane ili su se počeli formirati tamo na tromeđi. JNA je bila posmatrač sukoba u Borovu Selu. Sve je to kod hrvatskog stanovništva i dela Srba izazvalo okretanje protiv takve politike i pasivnosti JNA. Preko pokušaja da JNA politički arbitrira u Sloveniji i u celoj Jugoslaviji, otvara se velik broj kriznih žarišta koje čak ni fizički nije mogla držati pod kontrolom.

Dakle, uplitanje (intervencija) JNA od Kosova do Slovenije nije proizvjela smanjivanje već produbljivanje krize. Deo armijskog vrha iz ovih događaja nije znao, ili nije hteo da izvuče zaključak kuda sve to vodi. JNA se u propagandi službene Srbije predstavljala kao sredstvo zaštite naroda, ali praksa je pokazala da, kad se i gdegod se uplela JNA, i pored toga što je nekad i negde bilo dobrih namera, stvari su se razvijale još gore.

Deo armijskog vrha je poslednjih godina baratao pojmom „intervencija silom u zaštiti mira“. Nije se razmišljalo o tome da sve intervencije silom u višenacionalnoj državi imaju negativne posledice: u ime čije naredbe i ideologije bi višenacionalna armija izvršavala naredbe o represiji prema bilo kom narodu u Jugoslaviji? Zar se nije razmišljalo o tome da intervencije oružjem mogu okrenuti to oružje protiv nosilaca i naredbodavaca takvih intervencija? A to se upravo dogodilo.

Posle preuzimanja vlasti, političke stranke (HDZ, HSP) proglašavaju „srpsko civilno pučanstvo gmazom idiosinkrazije“ (Dalibor Brozović, potpredsjednik HDZ), zakržljalo u „vizantijskoj učmalosti“ (dr Slavko Letica, savjetnik Franje Tuđmana) čiji eventualni „prodor u Evropu treba zadržati na katoličko-civilizacijskom hrvatskom bedemu“.

Tako je hrvatsko vrhovništvo na samom startu proglasilo Srbe drugorazrednim građanima, pa je izbacivanjem iz Ustava, kako kaže profesor dr Jovan Mirić, „sprovedeno apolitičko desubjektiviranje srpskog naroda („Novi list“, 19. juna 1994). Od 25. maja do 15. decembra 1990, preko 30.000 Srba ostalo je bez posla a njihove porodice bez elementarnih uslova za život. Kadrovsko čišćenje prate policijski informativni razgovori, odnosno određeni krivični postupci nad više hiljada građana srpske narodnosti. Formirani su „sigurnosni logori“ u Ninu , Pagu i Brinju.

Srpske nacionalističke vođe, svesne da izborna pobeda HDZ i inauguracija Tuđmanovog poretka nisu bile moguće bez njihove šovinističke konflagracije (mitinzi na Petrovoj gori, na dalmatinskom Kosovu, Ravnim kotarima, proklamacija „Kninskog teksta o RSK“ 1989. itd), dočekali su ih sa izrazitim zadovoljstvom, iskazanim i u izjavi SDS-a da „srpski narod podržava i podupire politiku dr Franje Tuđmana o stvaranju neovisne domovine Hrvatske“, pod uslovom da i Srbi Krajine imaju, takođe, pravo na potpunu nacionalnu samostalnost…“.

Tako su militantni nacionalisti obe strane oglasili svoje strategijske planove koje je moguće ostvariti gaženjem preko mrtvih i živih. U isto vreme, bila je to javno izrečena saglasnost o rušenju i razaranju Jugoslavije „svim dozvoljenim sredstvima“. I nemiri su plamtili Hrvatskom. Na vest o pokretu Tuđmanovih „specijalaca“ prema Kninu, sa zadatkom da razoružaju „prekobrojne milicionere srpske narodnosti“ i kninsku stanicu javne bezbednosti „bezuslovno potčine šibenskoj policijskoj upravi“ („Slobodna Dalmacija“, 20. avgusta 1990), Skupština opštine Knin (pod vlašću SDS) odgovorila je delimičnom mobilizacijom „rezervnog milicijskog sastava“ i podizanjem barikada. U takozvani „kninski incident“ uključila se i JNA, sprečivši upotrebu helikopterskih policijskih snaga MUP Hrvatske u likvidaciji „balvan revolucije“.

Međutim, tzv. balvan revolucija označila je početak oštrog međusobnog suprotstavljanja srpskog i hrvatskog ratobornog nacionalizma. Nemiri, praćeni oružanim sukobima, zahvatili su sjevernu Dalmaciju, Liku, Kordun, Baniju, Slavoniju, Baranju i dijelove zapadnog Srijema.

MUP Hrvatske je bezuspešno pokušavao da uspostavi „narušeni red i mir“. Upad „specijalaca“ u Baranju i njihov pokušaj da upotrebom sile „razoružaju jugo-srpske pobunjenike i povrate autoritet uzdrmanog poretka vlasti“, srpski nacionalisti su proglasili za „Bartolomejsku noć potomaka jasenovačkih žrtava“ („Slobodna Dalmacija“, 2. oktobra 1990). Panika je zavladala srpskim stanovništvom Petrinje, koje je potražilo zaštitu (oko 2.000 lica) u kasarni JNA „Narodni heroj Vasilj Gaćeša“.

Pobunila su se mnoga sela srpskog stanovništva u Dalmaciji, koja su se našla pod opsadom redarstvenika (Pavasovići, Bratiškovci, Otišić). Kninska milicija je reagovala tako što je objavila da „MUP Hrvatske, njegove ovlašćene organe i područne jedinice ne smatra nadležnim za unutrašnje poslove Kninske krajine“, tako što je „10 stanica javne sigurnosti priključila SAO Krajini“, a „prometnice koje povezuju Dalmaciju sa Hrvatskom“ stavila pod svoju kontrolu, i što je „u Titovoj Korenici stacionirala (14. februara 1991) 150 milicionara“ („Borba“, 16. februara 1991).

Tako su upotreba sile i nasilja, kao vid međusobne komunikacije, postali metodom odmeravanja snaga i ponašanja saveznih (JNA), republičkih i regionalnih nosilaca moći.

Mržnja i defetizam postali su sastavni deo međusobnih odnosa, pogubni za oba entiteta, kao i oružane čarke, pljačke, šikaniranja, obmane i laži. „Grupe reinkarniranih ustaša i četnika razornim udarcima svakodnevno su rušili mir i širom otvarali vrata užasima rata“ („Nedjelja“, februara 1991). Krajem februara 1991. Srpsko nacionalno vijeće i Izvršni odbor donijeli su rezoluciju o razdruženju SAO Krajine od Republike Hrvatske. U rezoluciji je naglašeno da „SAO Krajina ostaje u Jugoslaviji, odnosno u zajedničkoj državi sa Republikom Srbijom i Crnom Gorom“. Srpska demokratska stranka je objavila saopštenje da „sva službena i neslužbena lica u Republici Hrvatskoj, nenajavljena i u nevrijeme, ne dolaze pred vrata srpskog domaćinstva, jer u nastaloj uznemirenosti i nepovjerenju, Srbi mogu pribeći samoodbrani“ („Borba“, 3. januara 1992). I državno rukovodstvo Hrvatske je uporno u svojoj strategiji secesionizma. Najpre prećutno odbacuje naredbu Predsedništva SFRJ (9. januara 1991.) da se u „roku od deset dana rasformiraju svi neregularni oružani sastavi“, a na pretnje SSNO o intervenciji JNA „na svakom mestu gde su ugroženi mir i životi pripadnika JNA“, odgovara pojačanom nabavkom naoružanja u inostranstvu, blokadama kasarni JNA u Varaždinu, Bjelovaru, Osijeku, Karlovcu, Zadru, Šibeniku, Splitu itd. Prema tome, rat se nije mogao više obuzdati, jer „nema više nikakve sumnje da je Tuđman većinu Srba u Hrvatskoj okrenuo protiv sebe. Istovremeno, velik broj Hrvata, podlegao je uverenju da su Srbi u Hrvatskoj paranoični pobunjenici koje treba urazumiti, ili im – ako druga sredstva ne pomažu – širom otvoriti vrata za seobu preko Drine“ (sarajevsko „Oslobođenje“, 4. marta 1991).

Oružani sukob (1. marta 1991) u Pakracu, kada su redarstvenici MUP-a Hrvatske zauzeli centar grada sa Skupštinom oštine, a jedinice JNA ih svojom intervencijom naterale na povlačenje („Novosti“, 4. marta 1991), primile su različito obe strane, srpska kao „objavu rata srpskom narodu i početak novog genocida “ (dr Jovan Rašković), a Hrvatska kao „dio boljševičko-unitarističkog i velikosrpsko-hegemonističkog scenarija protiv demokratske vlasti u Hrvatskoj“ (dr Franjo Tuđman).

Provokacije i demonstracije oružane sile prenele su se preko Plaškog na Plitvice, gdje su (31. marta 1991) u oružanom sukobu hrvatskih redarstvenika i Srba, poginula dvojica, a ranjena dvadesetorica na obe strane i gde je zarobljen budući predsjednik Republike Srpske Krajine G. Hadžić. Sutradan, na Plitvice stižu tenkovi JNA sa „zadatkom da obezbede prekid vatre“. Međutim, JNA se nije držala neutralno, ona je omogućila SAO Krajini da „organizuje marš mira“ 2. maja 1991. i Nacionalni park Plitvice proglasi „integralnim delom suverene Republike Srpske Krajine“.

„Sastanak jugoslovenske šestorice na Brdu kod Kranja, aprila 1991, doneo je i saglasnost da se na referendumu po republikama, do kraja maja donese odluka o budućnosti Jugoslavije“. Međutim, dogovor na Brdu kod Kranja bio je korak u prazno. Zato će se „na graničnom području Srbije i Hrvatske sastati (15. aprila 1991) Tuđman i Milošević na tajnom razgovoru“, koji će, prema današnjim saznanjima i istorijskim činjenicama, imati sudbonosni značaj za budućnost Jugoslavije, zahvaćene početim ratom i sigurnim raspadom države kao zajednice njenih naroda. Nekoliko dana kasnije, odnosno 18. aprila 1991, ponovo je održan samit „šestorice“ u Ohridu. Potvrđen je dogovor na Brdu kod Kranja, sa izričitom napomenom da se do kraja maja raspiše referendum o budućnosti Jugoslavije. Od aprila do juna 1991. došlo je do velikih nemira u Kninskoj krajini i zapadnoj Slavoniji.

U Kninskoj krajini plamte eksplozije, napre u ugostiteljskim objektima čiji su vlasnici Hrvati, a zatim dolazi do čestih maltretiranja stanovnika hrvatske narodnosti. Hrvati odgovaraju istom merom u Plaškom, gdje su demolirane trgovačke i ugostiteljske radnje – vlasništvo Srba. Nemirima stanovništva obuhvaćen je i osječki kotar, a gradonačelnik ovog grada saopštava da je od aprila do jula 1991. poginulo 90 ljudi. Diverzije i sabotaže na svim saobraćajnim komunikacijama koje povezuju jug i istok Hrvatske dovode do potpunog prekida „prometa sa Dalmacijom i istočnom Hrvatskom“ („Vjesnik“, 4. avgusta 1991). Borbe se vode u slavonskim selima (Dalj – 2. avgusta) i zapadnom Sremu (Mirkovci, 22. jula 1991). U ovim sukobima je poginulo 12 osoba. Upad pripadnika MUP-a Republike Hrvatske u Borovo Selo (2. maja 1991) doneo je drugi značajniji oružani sukob, plaćen sa 17 mrtvih policajaca i 20 civila („Vjesnik“, 3. svibnja 1991). Sahrana poginulih redarstvenika pretvorena je u ratni zov na osvetu.

U Splitu, 6. maja, su demonstracije pred komandom Vojno-pomorske oblasti, u kojima učestvuje oko 40.000 građana. Demonstranti su napali i vojne objekte, pa je tom prilikom ubijen vojnik Sašo Gešovski, a fotografija „davljenja jednog vojnika“ obišla je čitav svet. Vukovar i Borovo zahvaćeni su „žestokom vatrom nepoznatih napadača“ („Politika“, 7. maja 1991). Hrvatska se sve intenzivnije sprema na odbranu svog nacionalnog integriteta. Smotrom Zbora narodne garde (ZNG) na stadionu u zagrebačkoj Kranjčevićevoj ulici (28. maja 1991), a pred 10.000 posmatrača, promovisana je „Hrvatska vojska“. Dva dana kasnije (30. maja 1991), Franjo Tuđman na svečanoj sednici Sabora izjavljuje: „Savez suverenih jugoslovenskih država ili razdruženje i potpuno osamostaljenje Hrvatske“ („Večernji list“, 31. maja 1991).

Borbe se vode u Kostajnici 7. avgusta. Svestan da su diverzije, šikaniranja, delimični oružani sukobi i prepadi, nezaobilazan uvod u rat širokih razmera, Milan Martić obećava da će stići oružje i vojna pomoć iz Srbije i uz sadejstvo sa JNA vrši napade na redarstvene stanice u Kijevu i Obrovcu. U Gračacu je minirana zgrada Srednjoškolskog centra, a kninska milicija je u hrvatskim selima Potkonje i Vrpolje. Hrvatska televizija (7. oktobra) saopštava da su pogođeni Banski dvori, rezidencija predsednika Tuđmana, a Sabor Hrvatske donosi odluku o suverenosti i samostalnosti države i „o raskidu državno-pravnih odnosa sa dosadašnjom SFRJ“ („Vjesnik“, 9. oktobra 1991).

Aktivnost pobunjenika i ubačenih grupa, JNA je na mnogo mesta mirno posmatrala. Mogla je barem sprečiti Plitvice, Borovo Selo i Kijevo, sprečiti dolazak paravojnih jedinica preko Dunava. Mogla je sprečiti prekid železničkog saobraćaja između Zagreba i Splita.

Međunarodni forumi, a pre svega Evropska zajednica, ulažu tada velike napore da se besmisleni rat u Jugoslaviji obuzda. Dana 17. aprila 1991, zamrznut je prijem Jugoslavije u OECD, kao poslednja opomena da se obuzda rat. Sredinom maja, delegacija šefova diplomatije EZ posećuje Zagreb i Beograd, pruža i otvorenu podršku snagama dijaloga u Jugoslaviji. Uzalud. Već 4. avgusta odbačen je predlog da ministarska trojka EZ „nadzire razvoj događaja u Hrvatskoj“. Pa, ipak, predstavnik EZ Hans Van den Bruk je 10. oktobra 1991. saopštio da je postignut dogovor o povlačenju JNA iz Hrvatske. To je otvorilo vrata diplomatama lordu Karingtonu i Sajrusu Vensu, specijalnim izaslanicima generalnog sekretara UN, da „vode zajedničku akciju iznalaženja mirnog rešenja za jugoslovenski sukob“.

(Nastavak u sledećem broju)